Księga Zasłużonych dla Miasta Świnoujście – tom I, część 3
Bez względu na ustrój w którym żyjemy, dla rozwoju miasta rolę szczególną - z różnych względów – odgrywają ponadprzeciętnie aktywni mieszkańcy, wyróżniający się swoją postawą oraz działaniem na rzecz Miasta i lokalnej społeczności.
Z obiektywnego punktu widzenia, bez jakichkolwiek uprzedzeń, należy zachować pamięć o nich, bowiem w swoim czasie współtworzyli oni rzeczywistość Miasta Świnoujście, a także Międzyzdrojów, które do 1984 r stanowiły dzielnicę Świnoujścia. Wyjątkowe osobowości i czyny owych ludzi, których wpisano do ksiąg jako zasłużonych odcisnęły się w większym lub mniejszym stopniu na naszej wyspiarskiej historii. Stąd też pokrótce przywołujemy z szacunku kilka słów o nich, aby zachować dla potomnych zarys tych ważnych wyspiarskich postaci minionego czasu.
W Biurze Rady Miasta Świnoujście znajdują się oryginały Ksiąg Zasłużonych dla Miasta Świnoujście. W dwóch tomach ujęto notki wraz z częścią tylko zdjęć osób zasłużonych dla Miasta Świnoujście. Znaczna liczba zdjęć po archiwalnych poszukiwaniach została w niniejszym opracowaniu uzupełniona. Tom pierwszy założono w 1974 r, a drugi w 1986 r. Wpisy zasłużonych kończą się na roku 1989, czyli roku przełomu ustrojowego w Polsce. W późniejszym już okresie (po blisko 15 latach) kolejne władze Miasta Świnoujście zdecydowały o nowej formule uhonorowania szczególnie zasłużonych dla miasta oraz innych wybitnych postaci. Uchwałą Rady Miasta Świnoujście Nr XXVII/228/2004 z dnia 22 lipca 2004 r. wprowadzono wtedy tytuł Honorowego Obywatela Miasta Świnoujście. Od 2026 r pojawiła się też nowa formuła uhonorowania Świnoujścian rozsławiających swoje rodzinne miasto, którą nazwano mianem „Ambasador Świnoujścia”.
TOM I KSIĘGI ZASŁUŻONYCH DLA MIASTA ŚWINOUJŚCIE cz.3
Zapis pierwszego z tomów na wstępie informuje, że księgę założono z inicjatywy Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR) w XXX-lecie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL) i ujęto w niej ludzi, których „twórcza myśl, rzetelna praca i oddanie legły u podstaw rozwoju miasta”. Do tej księgi założonej w 1974 r. jak podkreślono zostało wpisanych „113 osób i 7 przedsiębiorstw”. (w tym 24 osoby bez jakiegokolwiek opisu oraz 7 instytucji, organizacji i przedsiębiorstw). Księga zawiera niewielką tylko liczbę zdjęć osób zasłużonych. Ich znaczną część udało się uzupełnić w wyniku żmudnych poszukiwań.
WŁADYSŁAW CUBER (rocznik 1927). W Świnoujściu od 1952 r. Pracownik PPDiUR „ODRA” w latach 1955 – 1972. Po przejściu na rentę aktywny działacz społeczny. Przewodniczący Samorządu Mieszkańców i Przewodniczący Polskiego Związku Niewidomych w Świnoujściu, opiekun społeczny. Członek PPS, a następnie PZPR.
JÓZEF PĘKAŁA (rocznik 1932) . Wieloletni radny MRN , dyrektor Narodowego Banku Polskiego w Świnoujściu. Aktywny działacz młodzieżowy ZHP, w latach 1957-1967 zastępca Komendanta Hufca. Działacz kultury, członek Prezydium Stowarzyszenia Kulturalnego Ziemi Wolińskiej (SKZW) w latach 1963-1978. W latach 1969-1971 Przewodniczący Prezydium Powiatowej Rady Narodowej (PPRN), członek prezydium Miejskiej Rady Narodowej (MRN), przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego i Gospodarki Miejskiej MRN. Działacz partyjny (PZPR).
JAN NEHRING (rocznik 1901). Pracę zawodową w Świnoujściu rozpoczął w 1949 r, jako kierownik Powiatowego Zarządu Drogowego. Od 1953 r do przejścia na emeryturę w 1968 kierownik kina „Rybak”. Były członek Komunistycznej Partii Francji (1926 r) i Komunistycznej Partii Belgii (1928 r.). Górnik w kopalniach węgla kamiennego na terenie Niemiec, Francji, Holandii i Belgii. W czasie wojny był na robotach przymusowych w Niemczech. W Świnoujściu aktywny działacz w sferze kultury i polityki (PZPR).
HENRYK MATCZAK (rocznik 1929). Pracę zawodową rozpoczął w 1951 r jako nauczyciel szkoły podstawowej. Od 1953 r. zastępca dyrektora, a od 1962 do 1973 kierownik Szkoły Podstawowej nr 6. Od 1973 r dyrektor Technikum Mechanicznego i Zasadniczej Szkoły Zawodowej Morskiej Stoczni Remontowej (MSR) w Świnoujściu. Od 1982 r do przejścia na emeryturę w 1985 r Inspektor Oświaty i Wychowania w Urzędzie Miasta Świnoujście. Funkcyjny członek partii (PZPR). Działacz społeczny pełniący funkcje w Związku Nauczycielstwa Polskiego, radny MRN, Przewodniczący Komisji Oświaty i Kultury.
STANISŁAW WODEYKO (rocznik 1909). W Świnoujściu od 1958 r. W latach 1958 – 1962 dyrektor Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej. Od 1962 r. do chwili przejścia na emeryturę w 1975 r zastępca dyrektora Przedsiębiorstwa Państwowego „Uzdrowisko”. Członek Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego (ZSL). Przez kilka kadencji przewodniczący Powiatowego i Miejskiego Komitetu ZSL. W okresie pięciu kadencji radny Powiatowej i Miejskiej Rady Narodowej. Przez wiele lat przewodniczący Zespołu Orzekającego Kolegium ds. wykroczeń i prezes Miejskiego Zarządu Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej. Działacz Frontu Jedności Narodu (FJN).
KAZIMIERZ OSSOWSKI (rocznik 1932). Komandor porucznik, od 1974 r Dowódca Garnizonu Międzyzdroje. Aktywnie od 1961 r współdziałał z organizacjami społeczno-politycznymi w zakresie działań na rzecz tej dzielnicy. Współuczestnik realizacji inicjatyw Samorządu Mieszkańców i Komitetu FJN. Członek partii (PZPR).
WŁADYSŁAW DUDAR (rocznik 1924). Wieloletni nauczyciel i wychowawca młodzieży. Przez 28 lat nauczyciel, a przez 9 lat (1951- 1960) trzeci dyrektor Liceum Ogólnokształcącego im. Mieszka I w Świnoujściu. Dzięki jego staraniom - po uzyskaniu niezbędnych pieniędzy odbudowano skrzydło i salę sportową LO. Pracował później w Zespole Szkół Morskich w Świnoujściu. Przez długie lata działacz TPPR.
WILHELM ZAJDEL (rocznik 1915). Przepracował jako bosman 22 lata w PPDiUR „ODRA”. Pełnił szereg funkcji partyjnych i związkowych. Angażował się w prace samorządów mieszkańców Warszowa, Koła Emerytów i Rencistów oraz Społecznej Komisji Pojednawczej.
STANISŁAW BORKOWICZ (rocznik 1934). Mieszkaniec Międzyzdrojów od 1951 r. Pracownik na różnych stanowiskach w Miejskim Przedsiębiorstwie Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej (MPGKiM). Finalnie Starszy Mistrz instalacji wodno-kanalizacyjnej i gazowej. Społecznik, członek partii (PZPR). W latach 1952-1954 radny Miejskiej Rady Narodowej w Międzyzdrojach, a w latach 1957-1961 członek Rady Zakładowej.
JÓZEF BOROWSKI (rocznik 1924 r.). Mieszkaniec Świnoujścia od 1949 r. Starszy mistrz obsługi portu. Prace rozpoczął w Przedsiębiorstwie Budowy Chłodni ”HYDROTREST” przy budowie Bazy Rybackiej PPDiUR „ODRA”. Od 1951 r pracownik PPDiUR „ODRA”. Związkowiec. Inicjator powstania i opiekun Muzeum Sprzętu Okrętowego i Kotwic PPDiUR „ODRA”, stanowiącego przez lata atrakcję dla turystów. Członek PPR i PZPR.
STANISŁAW WOŹNIAK (rocznik 1924). Mieszkaniec Świnoujścia od 1952 r. Brukarz w MPGKiM w Świnoujściu do czasu przejścia na emeryturę w 1982 r. Aktywista społeczny, uczestnik wielu organizowanych czynów społecznych.
KAZIMIERZ KASPRZAK (rocznik 1921). Po szkole oficerskiej Milicji Obywatelskiej przybył do Świnoujścia w 1951 r. Objął pieczę nad Ochotniczą Rezerwą Milicji Obywatelskiej (ORMO) i służbą zewnętrzną. Aktywista społeczny i partyjny (PPR i PZPR).
ROMAN MATYSIK (rocznik 1929). Po studiach ogrodniczych w Szkole Wyższej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie podejmuje pracę w Zakładzie Zieleni Miejskiej w Świnoujściu, którego zostaje wieloletnim kierownikiem. Miasto zostało wtedy wzbogacone o nowe tereny zielone. Współorganizator Pracowniczych Ogrodów Działkowych „Nad Zalewem”. Prezes Zarządu Ogrodu, członek ZSL, a od 1963 r wieloletni radny.
ADAM NAPIERAŁA (rocznik 1914). Porucznik Milicji Obywatelskiej (MO). Na Ziemi szczecińskiej od 1945 r. W Świnoujściu w MO od początku lat 50. do 1969 r. Funkcyjny aktywista partyjny (PPR i PZPR).
TERESA OTMIANOWSKA (rocznik 1945). W 1964 r nauczycielka w szkole podstawowej w Wolinie, a od 1970 r w Międzyzdrojach. Pedagog szkolny w Szkole Podstawowej nr 12 w Międzyzdrojach. Członek i aktywista ZSL w Świnoujściu, województwie oraz w kraju. Działała we FJN i Samorządach Mieszkańców w Międzyzdrojach.
TADEUSZ PARZYSZEK (rocznik 1906 r). Mieszkaniec Świnoujścia od 1946 r. Przejął zdewastowane ogrodnictwo, które odbudował i prowadził przez kolejne dziesięciolecia. Przekazywał swą wiedzę ogrodniczą następnym pokoleniom. Współzałożyciel Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej w Świnoujściu. Przez dwie kadencje radny MRN w Świnoujściu. Wieloletni członek zarządu Banku Spółdzielczego oraz aktywista ZSL.
HALINA TUREK (rocznik 1924). Mieszkanka Międzyzdrojów od 1946 r. Przez wiele lat sekretarz Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Międzyzdrojach, organizator Koła Ligi Kobiet. Twórca zespołów chałupniczych i kursów dla kobiet. Współorganizator Uniwersytetu Powszechnego i terenowy opiekun społeczny.
JANINA LECH (rocznik 1935). W Świnoujściu od 1959 r. Pedagog, zastępca Inspektora Szkolnego, wieloletni dyrektor Liceum Ogólnokształcącego w Świnoujściu (1978–1990), a następnie dyrektor szkoły Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej. Przez lata od 1964 r przewodnicząca Zarządu Miejskiego Ligi Kobiet Polskich. Aktywny, funkcyjny działacz partyjny (PZPR).
MARIA NYRKOWSKA (rocznik 1924). Mieszkanka Międzyzdrojów. Od 1962 r nauczycielka w szkole Podstawowej nr 12. Społecznie pełniła rolę zastępcy dyrektora. Wzorowy pedagog wprowadzający nowatorskie metody nauczania. Aktywny działacz Towarzystwa Przyjaciół Dzieci (TPD), Ligi Ochrony Przyrody (LOP), PTTK oraz Towarzystwa Miłośników Międzyzdrojów.
JÓZEF GNAP (rocznik 1931). Z okresu 31 lat służby w siłach zbrojnych 15 pełnił w Garnizonie Świnoujście. Organizował m.in. pomoc wojska w usuwaniu skutków klęsk żywiołowych w mieście, w pracach na rzecz rozwoju miasta, rozminowaniu torów wodnych, budowie stacji przekaźnikowej TV i budowie przeprawy promowej „Karsibór”. Przez lata zastępca dowódcy ds. politycznych Garnizonu Marynarki Wojennej w Świnoujściu.
BERNARD KĘDZIERSKI (rocznik 1924). Były więzień obozu koncentracyjnego (1943-1945). Mieszkaniec Świnoujścia od 1961 r. Komendant Wojskowej Służby Wewnętrznej (WSW) w latach 1961–1980. Działacz społeczny i partyjny (PZPR), ławnik Sądu Rejonowego w Świnoujściu.
LEOKADIA KIETLIŃSKA (rocznik 1934). Od 1951 r mieszkanka Świnoujścia. Porucznik MO, pracownik służby przez 32 lata (referent Biura Dowodów Osobistych, referent dochodzeniowy i kierownik Referatu Ogólnego). Przez kilka lat Kurator Sądu Rejonowego Wydziału Spraw Rodzinnych.
KAZIMIERZ MARZEC (rocznik 1923). W Świnoujściu od 1955 r. Początkowo dyrektor Funduszu Wczasów Pracowniczych (FWP). Później dyrektor MPGKiM, a dalej specjalista ds. organizacji w tworzonej Morskiej Stoczni Remontowej. Radny Powiatowej Rady Narodowej, przewodniczący Stowarzyszenia Kulturalnego Ziemi Wolińskiej (SKZW), Komendant ORMO, przewodniczący Komisji Wyborczej do Sejmu i Rad Narodowych. Funkcyjny aktywista partii (PZPR).
Opracowanie na podstawie wpisów do Ksiąg Zasłużonych wraz z uzupełnieniami.
Fotografie zamieszczone w I tomie Księgi Zasłużonych pochodzą ze zbiorów Archiwum Urzędu Miasta Świnoujście, zbiorów Archiwum Państwowego Szczecin Oddział Biała Góra koło Międzyzdrojów, archiwum tygodnika „Wyspiarz” i „Wyspiarz niebieski”, zbiorów Foto Video „Reflex” Podhorodeccy, archiwum dr Józefa Plucińskiego i Muzeum Rybołówstwa Morskiego w Świnoujściu, zbiorów Telewizji Słowianin oraz zbiorów prywatnych.
Dokumentalista – Kronikarz Miejski Krzysztof Nowak
