Księga Zasłużonych dla Miasta Świnoujście – tom I, część 5
Bez względu na ustrój w którym żyjemy, dla rozwoju miasta rolę szczególną - z różnych względów – odgrywają ponadprzeciętnie aktywni mieszkańcy, wyróżniający się swoją postawą oraz działaniem na rzecz Miasta i lokalnej społeczności.
Z obiektywnego punktu widzenia, bez jakichkolwiek uprzedzeń, należy zachować pamięć o nich, bowiem w swoim czasie współtworzyli oni rzeczywistość Miasta Świnoujście, a także Międzyzdrojów, które do 1984 r stanowiły dzielnicę Świnoujścia. Wyjątkowe osobowości i czyny owych ludzi, których wpisano do ksiąg jako zasłużonych odcisnęły się w większym lub mniejszym stopniu na naszej wyspiarskiej historii. Stąd też pokrótce przywołujemy z szacunku kilka słów o nich, aby zachować dla potomnych zarys tych ważnych wyspiarskich postaci minionego czasu.
W Biurze Rady Miasta Świnoujście znajdują się oryginały Ksiąg Zasłużonych dla Miasta Świnoujście. W dwóch tomach ujęto notki wraz z częścią tylko zdjęć osób zasłużonych dla Miasta Świnoujście. Znaczna liczba zdjęć po archiwalnych poszukiwaniach została w niniejszym opracowaniu uzupełniona. Tom pierwszy założono w 1974 r, a drugi w 1986 r. Wpisy zasłużonych kończą się na roku 1989, czyli roku przełomu ustrojowego w Polsce. W późniejszym już okresie (po blisko 15 latach) kolejne władze Miasta Świnoujście zdecydowały o nowej formule uhonorowania szczególnie zasłużonych dla miasta oraz innych wybitnych postaci. Uchwałą Rady Miasta Świnoujście Nr XXVII/228/2004 z dnia 22 lipca 2004 r. wprowadzono wtedy tytuł Honorowego Obywatela Miasta Świnoujście. Od 2026 r pojawiła się też nowa formuła uhonorowania Świnoujścian rozsławiających swoje rodzinne miasto , którą nazwano mianem „Ambasador Świnoujścia”.
TOM I KSIĘGI ZASŁUŻONYCH DLA MIASTA ŚWINOUJŚCIE cz.5
Zapis pierwszego z tomów na wstępie informuje, że księgę założono z inicjatywy Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR) w XXX-lecie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL) i ujęto w niej ludzi, których „twórcza myśl, rzetelna praca i oddanie legły u podstaw rozwoju miasta”. Do tej księgi założonej w 1974 r. jak podkreślono zostało wpisanych „113 osób i 7 przedsiębiorstw”. Ta niniejsza ostatnia część z tomu I poświęcona jest owym 7 przedsiębiorstwom i instytucjom, czyli zasłużonym podmiotom gospodarczym, instytucjom i formacjom, które odegrały znaczącą rolę miastotwórczą (informacje ujęte na czas wpisu do Księgi Zasłużonych).
SPÓŁDZIELNIA SPOŻYWCÓW „SPOŁEM”
Założona 30 września 1945 r. Tego dnia odbyło się zebranie 29 przedstawicieli pod przewodnictwem Tadeusza Mikiewicza. Spółdzielni nadano imię Powszechna Spółdzielnia Spożywców. Pierwsza Rada ukonstytuowała się 26.10.1945 r., a jej pierwszym przewodniczącym był W. Matula. Już tego pierwszego roku uruchomiono sklep spożywczy i piekarnię (zatrudniano 2 pracowników). W latach 1945-60 spółdzielnia przechodziła wiele zmian organizacyjnych. Była wówczas także głównym w mieście organizatorem życia gospodarczego i kulturalnego. Zorganizowano 13 placówek handlowych, wybudowano piekarnię na Warszowie, uruchomiono pierwsze sezonowe zakłady gastronomiczne. Zatrudniano 304 osoby.
W latach 1961-1976 nastąpił intensywny rozwój sieci handlowej, usługowej i produkcyjnej. Rozpoczęto budowę czterech największych sklepów spożywczych i piekarni. Z dniem 1 lipca 1976 r Spółdzielnia przejęła państwowe zakłady gastronomiczne i tym samym wzięła na siebie główny ciężar żywienia mieszkańców i turystów. W okresie rozkwitu dysponowała 186 placówkami o powierzchni 25.391 m2 (w tym 112 placówek handlowych). Posiadała też dwie masarnie, cztery piekarnie, i ciastkarnię oraz dwie wytwórnie wyrobów garmażeryjnych. Potencjał ten w 70% Spółdzielnia stworzyła własnymi środkami. Zatrudniano wtedy 1382 pracowników.
MILICJA OBYWATELSKA
Powołana 6 października 1945 r. Tego dnia z Kamienia Pomorskiego przybyła do Świnoujścia wraz z pełnomocnikiem rządu i władzami administracyjnymi grupa ok. 70 funkcjonariuszy MO pod dowództwem kpt. E. Szmytkowskiego z zadaniem zabezpieczenia porządku publicznego na terenie wyspy Wolin. Przybyli m.in.: Marciniak, Szyc, Wawrzynkiewicz, Malawski. Na siedzibę Komendy Powiatowej MO wybrano kompleks budynków przy ul. Piastowskiej 54. Trzy dni później w obsadzie od 6 do 10 osób zorganizowano posterunki MO w Wolinie, Międzyzdrojach, Dargobądzu, Kołczewie, Przytorze, Karsiborze. Po kilku dalszych dniach utworzono Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego z siedzibą przy ul. Dzierżyńskiego 7 (obecnie Monte Cassino). Zadaniem pierwszoplanowym MO było cytuję: „stworzenie warunków do prawidłowego funkcjonowania władz polityczno-administracyjnych miasta poprzez likwidację zbrojnego podziemia niemieckiego, zwalczanie dywersji, sabotażu, szabrownictwa i przestępczości kryminalnej”.
W dalszych latach funkcjonariusze świnoujskiej MO cytuję: „stworzyli warunki do odbudowy i rozbudowy naszego miasta oraz spokojnego życia i pracy jego obywateli. Skutecznie zwalczali i zapobiegali przestępczości kryminalnej i gospodarczej, przeciwstawiali się zjawiskom patologii społecznej, zabezpieczali ład i porządek, dbali o życie, zdrowie i mienie mieszkańców i bezpieczeństwo w drodze do szkoły i zakładu pracy”.
Szczególny wkład w tym dziele MO mieli: J. Stańczyk, Z. Malawski, A. Napierała, A Bereszczyński, A. Kondratowicz, B. Brzeszczak, M. Rembiałkowski, J. Marciniak, J. Klimczak i J. Burzyński.
SZPITAL ZESPOŁU OPIEKI ZDROWOTNEJ
Powstał 6 października 1945 r na bazie dawnego lazaretu garnizonowego mieszczącego się przy ul. Jana z Kolna 4. Pierwszym dyrektorem był lekarz Edward Kostecki. Rozwój szpitala następował w miarę wzrostu liczby mieszkańców Ziemi Wolińskiej. Z 40 łóżek szpitalnych w 1945 r. następował wzrost do 145 w roku 1962 i do 210 w 1983 r po przejęciu obiektów Urzędu Rady Ministrów przy ul. Żeromskiego. Jednocześnie prowadzone były prace organizacyjne i z jednego oddziału ogólnego funkcjonującego w roku 1945 wydzielono w latach 1954-1956 cztery oddziały podstawowe (wewnętrzny, dziecięcy, położniczo-ginekologiczny i chirurgiczny). W 1968 r. powstał oddział noworodków i przyszpitalny punkt krwiodawstwa. W 1975 r utworzono dział anestezjologii i intensywnej opieki medycznej, a w 1982 r oddział dermatologiczny. Rozbudowano zaplecze diagnostyczne szpitala: pracownię radiologiczną i laboratorium analityczne. Szpital wyposażono w nowoczesny sprzęt i aparaturę. Wzrastała liczba personelu medycznego i innych pracowników. W 1945 r. było to 10 osób (w tym dwóch lekarzy i dwie pielęgniarki), a w 1984 r – 270 osób (w tym 27 lekarzy, 102 pielęgniarki i 19 Położnych). W 1947 r leczono w szpitalu 676 osób, a w 1984 r. 7.170.
SZKOŁA PODSTAWOWA NR 1
Rozpoczęła działalność 9 listopada 1945 r. jako pierwsza polska szkoła w mieście. Mieściła się przy ul. Piastowskiej 53. Jej organizatorem i kierowniczką była Marta Śliwińska. Szkoła w tym czasie liczyła 4 uczniów. W 1948 r. posiadał już 10 oddziałów szkolnych i 284 uczniów. W 1970 r. szkoła otrzymała imię. Jej patronem został Marynarka Wojenne PRL. W okresie pierwszego 40-lecia wykształcono 39 roczników absolwentów. W 1985 r szkoła liczyła 1400 uczniów w 49 oddziałach i zatrudniała 82 nauczycieli. Funkcjonowało w niej także wiele organizacji i kół zainteresowań (m.in. ZHP, LOP, LOK, PCK, PTTK, TPPR, chór).
JEDNOSTKA WOJSK OCHRONY POGRANICZA
Swoje zadania jednostka zaczęła pełnić od 10 listopada 1945 r. Tego dnia pierwsi żołnierze WOP objęli straż na granicy. Pierwszym dowódcą był kpt. Władysław Krupa. Początkowe lata były trudne i niebezpieczne dla żołnierzy WOP z uwagi na jak napisano w księdze zasłużonych cytuję: „aktywne tajne organizacje niemieckie i uzbrojone bandy rabunkowe”. Wobec niewielkich w pierwszych latach sił MO to właśnie żołnierze WOP obok ochrony granicy przejęli część obowiązków obejmujących ochronę bezpieczeństwa i spokoju obywateli. Podstawowy swój obowiązek WOP realizował na znacznym obszarze granicy przebiegającej w Świnoujściu w kilku miejscach (Zalew Szczeciński, na lądzie zachodni skraj i od północy morska granica państwa). Wszędzie tam żołnierze WOP pełnili całodobową służbę.
Przez lata Jednostka WOP doskonaliła metody ochrony granicy państwowej i wprowadzała nowoczesną technikę. Żołnierze WOP w Świnoujściu aktywnie uczestniczyli w życiu społecznym i gospodarczym miasta. Udzielali wydatnej pomocy przy budowie Telewizyjnego Ośrodka Nadawczego i uczestniczyli w wielu czynach społecznych na rzecz miasta.
OBWODOWY URZĄD POCZTOWO-TELEKOMUNIKACYJNY
Pracę rozpoczął 18 listopada 1945 r., kiedy to zainaugurowano działalność usługową w zakresie łączności. Pierwszym naczelnikiem był Jan Malinowski, a następnie przez wiele lat Józef Pawlak. Początkowo urząd ten posiadał ręczną centralę i zatrudniał 20 pracowników. Transport przesyłek odbywał się konno. W kolejnych dziesięcioleciach w miarę postępu technicznego wobec zautomatyzowanego ruchu telekomunikacyjnego następowały w tym urzędzie zmiany organizacyjne. Wprowadzono też usługi bankowe i łączność z całym światem.
W 1964 r. wprowadzone zostało automatyczne połączenie z Karsiborem, a w 1968 z Przytorem. W 1960 r. zaś wprowadzono połączenie automatyczne z Warszawą, w 1974 r. ze Szczecinem, w 1975 r. z Międzyzdrojami, a w 1985 r. z Wolinem. W roku 1979 uruchomiono kontener telekomunikacyjny zwiększający ilość abonentów i połączeń międzymiastowych. W połowie lat 80-tych w Świnoujściu pracowało 8 urzędów pocztowo-telekomunikacyjnych zatrudniających 120 osób.
NARODOWY BANK POLSKI – ODDZIAŁ ŚWINOUJŚCIE
Narodowy Bank Polski w Świnoujściu powołany został 31 grudnia 1945 r. Zajmował początkowo budynek przy pl. Słowiańskim 9. Pierwszym kierownikiem był Władysław Wojtanowski, następnym Paweł Ilkowski, a kolejnym aż przez 20 lat Józef Pękała. W 1982 r dyrektorem został Ryszard Mieloszyk.
Początkowo bank wykonywał czynności w zakresie obsługi kasowej ludności, jednostek gospodarczych i instytucji. W miarę rozwoju życia społeczno-gospodarczego czynności banku się poszerzały zarówno w zakresie operacji bankowych, jak i w dziedzinie planistyczno-kredytowej. Wraz z rozwojem zwiększał się poziom zatrudnienia do 45 osób w połowie lat 80-tych. Bank swym działaniem poprzez kredytowanie i finansowanie zadań inwestycyjnych w mieście przyczynił się do wzrostu efektywności gospodarowania i do rozwoju regionu. Zaangażowanie banku dotyczyło takich zadań jak: budowa Morskiej Stoczni Remontowej, budowa chłodni, zakupu jednostek połowowych, budowa portu rybackiego, hali przetwórstwa i konserwiarni PPDiUR „ODRA”, budownictwa mieszkaniowego spółdzielczego i zakładowego, budowy obiektów handlowo-gastronomicznych, usługowych i produkcyjnych, budowy i modernizacji niektórych obiektów uzdrowiskowych i wypoczynkowych.
Opracowanie na podstawie wpisów do Ksiąg Zasłużonych wraz z uzupełnieniami.
Dokumentalista – Kronikarz Miejski Krzysztof Nowak
